Qo'qon Jome masjidi va Norbo'tabiy madrasasi

Xudoyorxon saroyi — Qo'qonning tashrif qog'ozi, lekin shaharning ma'naviy hayoti doimo boshqa joyda jamlangan. Mashhur ayvonli Jome masjidi va Norbo'tabiy madrasasi — Qo'qonning Farg'ona vodiysidagi diniy va ilmiy markaz sifatidagi muhitini eng yaxshi ifodalaydigan ikki yodgorlik. Saroydan farqli o'laroq, bular faol ziyoratgohlar, ularga borishdan oldin biroz tayyorgarlik ko'rgan ma'qul.

Jome masjidi: o'ymakor ustunlar o'rmoni

Qo'qonning bosh jome masjidi XIX asr boshida, xonlikning eng mashhur hukmdorlaridan biri Umarxon davrida qurilgan. Bu Qo'qonning gullab-yashnagan davri edi: madrasalar qurilgan, saroyda shoirlar yig'ilgan, shahar esa islom ilmining muhim markaziga aylanib borgan.

Ayvon

Bu yerga kelishning asosiy sababi — peshtoq bo'ylab cho'zilgan ulkan ayvon, ya'ni ochiq yopiq galereya. Uning tomini 98 ta yog'och ustun ko'tarib turadi va bu Markaziy Osiyodagi eng ta'sirli yog'och inshootlardan biri.

Nimaga qarash kerak:

Ustunlar. Har bir ustun o'ymakor poydevorda turadi, tanasi esa nozik o'ymakorlik bilan bezatilgan. Ayvon bo'ylab yurib solishtiring: naqshlar har xil.
Shift. Qizil-yashil tusdagi o'simliksimon naqshlar bilan bezatilgan. Ayniqsa ertalabki yumshoq yorug'likda chiroyli.
Istiqbol. Ayvonning bir chetida turib, ustunlar qatori bo'ylab qarang — deyarli cheksiz yo'lak hosil bo'ladi.

Minora

Masjid hovlisida balandligi 20 metrdan ortiq g'isht minora turibdi. U qo'shni ko'chalardan ko'rinib turadi va tarixiy markazda yaxshi mo'ljal bo'lib xizmat qiladi.

Hovli

Daraxtli keng hovli gavjum shahar o'rtasida osoyishtalik hissini beradi. Juma kuni bu yerga namozga ko'p odam yig'iladi, boshqa kunlarda odatda sokin.

Norbo'tabiy madrasasi

Madrasa XVIII asr oxirida Qo'qon xonligi qudratiga asos solgan hukmdor Norbo'tabiy davrida qurilgan. Bu vodiyning eng yirik madrasalaridan biri: salobatli peshtoq, gumbazlar, talabalar hujralari bilan o'ralgan hovli.

Qizig'i shundaki, madrasa bugun ham o'z vazifasida foydalaniladi: bu yerda talabalar tahsil oladi. Shuning uchun:

sayyohlarni odatda hovliga kiritishadi, lekin barcha xonalarga emas;
sokin bo'ling, hujralarga mo'ralamang;
suratga olish mumkinmi, xodimlardan aniqlang.

Madrasa peshtoqi g'isht bezaklari va koshin qo'shimchalari bilan sodda uslubda ishlangan. U osmon fonida yaxshi ko'rinadi — ko'chaning qarama-qarshi tomonidan suratga oling.

Yaqin atrofda nima bor

Yana bir-ikki soatingiz bo'lsa, yaqin atrofdagi boshqa yodgorliklarga ham kiring:

Joy	Nimani ko'rish
Dahmai Shohon qabristoni	O'ymakor yog'och eshikli hukmdorlar maqbarasi
Modarixon maqbarasi	Umarxon onasining koshinli peshtoqli maqbarasi
Xudoyorxon saroyi	Xon qarorgohi va o'lkashunoslik muzeyi

Dahmai Shohon qabristoni bilan Umarxon va uning rafiqasi Nodira — O'zbekistonda hozirgacha tanilgan va hurmat qilinadigan shoira tarixi bog'liq.

Qachon borish kerak

Eng yaxshi vaqt — ish kunining ertalabi. Masjid va madrasa deyarli bo'sh, yorug'lik yumshoq.
Juma — jamoaviy namoz kuni. Tush paytida bu yerda odam ko'p, boshqa vaqtda kelgan ma'qul.
Ramazon — o'ziga xos muhit, lekin bu vaqtda ko'pchilik ro'za tutishini hisobga oling va odob bilan harakat qiling.

Sayyohlar uchun ish vaqti, ayniqsa bayram kunlarida o'zgarishi mumkin — joyida aniqlang.

Ziyorat qoidalari

Kiyim: yelka va tizzalar yopiq. Ayollarga boshni yopish tavsiya etiladi.
Poyabzal: namozxonaga poyabzalsiz kiriladi.
Surat: hovli va ayvonda odatda mumkin, namozxona ichida — ruxsat bilan. Namoz o'qiyotgan odamlarni suratga olmang.
Xulq: sekin gapiring, peshtoq zinalariga o'tirmang va ustunlar o'ymakorligiga tegmang.
Xayr-ehson: mamnuniyat bilan qabul qilinadi, lekin majburiy emas.

Toshkentdan qanday borish mumkin

Qo'qon Toshkentdan taxminan 230 km uzoqlikda joylashgan. Qamchiq dovoni orqali yo'l taxminan 3,5–4 soat davom etadi va mamlakatdagi eng manzarali yo'llardan biri hisoblanadi: tog' yonbag'irlari, tunnellar va vodiylar manzarasi.

Nimani hisobga olish kerak:

Dovonda post bo'ladi, hujjatlarni yoningizda olib yuring.
Qishda qor va tuman bo'lishi mumkin, ob-havoni kuzatib boring.
Tog'da ko'nglingiz aynisa, oldingi o'rindiqqa o'tiring.

Birgalikdagi safar bilan borish qulay. Qo'qon — Toshkent yo'nalishida va teskari tomonga haydovchilar Yo'ldoshda safar e'lon qiladi: siz joy band qilasiz, haydovchi profili va jo'nash vaqtini oldindan ko'rasiz. Shunday qilib ertalab kelib, yodgorliklarni aylanib chiqib, kechqurun poytaxtga qaytish mumkin.

Qo'qonda kunni qanday rejalashtirish kerak

9:00 — Jome masjidi, yorug'lik yumshoq paytda.
10:30 — Norbo'tabiy madrasasi.
11:30 — Dahmai Shohon va Modarixon maqbarasi.
13:00 — tushlik va bozorda Qo'qon holvasi.
15:00 — Xudoyorxon saroyi.
17:00 — Toshkentga yoki vodiy bo'ylab keyingi manzilga jo'nash.

Nega ko'rish kerak

Jome masjidi ayvoni — yog'och o'ymakorligi hunari me'morchilik darajasiga yetadigan joylardan biri. Norbo'tabiy madrasasi esa Qo'qon bugun ham ilm va e'tiqod shahri bo'lib qolayotganini ko'rsatadi. Birgalikda ular shahar haqida faqat xon saroyining o'zidan ko'ra ancha chuqurroq tasavvur beradi.

Qo'qonga otlanayotganda Qo'qon — Toshkent yo'nalishidagi safarlarni ko'ring, vodiyga boshqa yo'nalishlarni esa barcha yo'nalishlar bo'limida topasiz.

Muqova surati: Petar Milošević, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.