Hazrati Imom va Usmon Mushafi: Toshkentning ma'naviy markazi
Baroqxon madrasasi, Qaffol Shoshiy maqbarasi va Qur'onning eng qadimiy nusxalaridan biri saqlanadigan kutubxona. Majmua tuzilishi, nimani ko'rish va ziyorat paytida o'zini qanday tutish.
Toshkentni ko'pincha keng prospektlar shahri sifatida qabul qilishadi va bu haqiqat: eski imoratlar bu yerda bir necha bor zilzilalar va qayta qurishlar natijasida yo'q bo'lib ketgan. Lekin eski shaharning shimoliy qismida bir necha asrlik davomiylik saqlanib qolgan joy bor. Hazrati Imom (Xast Imom) majmuasi — poytaxtning ma'naviy markazi. Bu yerda masjidlar, madrasalar, maqbara va jahon ahamiyatiga ega noyob yodgorlik — Usmon Mushafi saqlanadigan kutubxona joylashgan.
Hazrati Imom kim
Majmua X asrda yashagan ilohiyotchi olim, faqih va shoir, Toshkentning ilk imomlaridan biri Abu Bakr Qaffol Shoshiy nomi bilan atalgan (qadimda shahar Choch yoki Shosh deb atalgan). «Qaffol» — «qulfsoz usta» degani: rivoyatlarga ko'ra, u mohir hunarmand bo'lgan. Qaffol Shoshiy shaharning muqaddas homiysi sifatida e'zozlanadi, uning maqbarasi esa ziyorat joyi.
Majmua nimalardan iborat
Hazrati Imom — katta maydon atrofidagi turli davrlarga oid imoratlar ansambli. Ularni aylana bo'ylab ko'rib chiqing:
Baroqxon madrasasi
Shayboniylar davrida qurilgan XVI asr madrasasi. Bu majmuaning eng ta'sirli tarixiy binosi: moviy koshin mozaikali baland peshtoq va yon tomonlarida gumbazlar. Hovli ichida hujralar bor, bugun ularda hunarmandlar ustaxonalari ishlaydi: bu yerda yog'och o'ymakorligi, kashtachilik, miniatyurani ko'rish va suvenirlar sotib olish mumkin.
Qaffol Shoshiy maqbarasi
Avliyo qabri ustidagi XVI asr maqbarasi. Tashqi tomondan sodda va vazmin, gumbaz va peshtoqli. Bu ibodat joyi, shuning uchun sokin bo'ling.
Tillashayx masjidi
Nafis minoralari bo'lgan XIX asr masjidi. Uzoq vaqt davomida mashhur Qur'on qo'lyozmasi aynan shu yerda saqlangan.
Hazrati Imom masjidi
Majmuaning 2000-yillarda an'anaviy uslubda qurilgan yangi bosh jome masjidi: ikki baland minora, o'ymakor yog'och ustunlar, gumbazlar. U maydonning vizual markaziga aylangan.
Mo'yi Muborak madrasasi
XVI asr madrasasi, nomi «Muborak soch» deb tarjima qilinadi: rivoyatlarga ko'ra, bu yerda Payg'ambar Muhammadning sochi saqlanadi. Bugun binoda qadimiy qo'lyozmalar to'plamiga ega kutubxona-muzey joylashgan va Usmon Mushafi aynan shu yerda namoyish etiladi.
Usmon Mushafi
Rivoyatlarga ko'ra, bu Qur'on nusxasi VII asrda Muqaddas Kitobning kanonik matni jamlangan xalifa Usmon bilan bog'liq. An'anaga ko'ra, Usmon halok bo'lgan paytda aynan shu qo'lyozmani o'qigan va sahifalardan biridagi izlar uning qoni izlari deb hisoblanadi.
Qo'lyozma haqida nima ma'lum:
- Bu pergamentga ilk kufiy xatida, harakatlarsiz yozilgan ulkan kodeks.
- Olimlar uni Qur'onning ma'lum eng qadimiy nusxalaridan biri deb hisoblaydi.
- Rivoyatlarga ko'ra, uni Movarounnahrga Temur olib kelgan va uzoq vaqt u Samarqandda saqlangan.
- XIX asrda qo'lyozma Sankt-Peterburgga olib ketilgan, inqilobdan keyin esa O'rta Osiyoga qaytarilgan.
Bugun Mushaf kutubxona zalidagi maxsus vitrinada saqlanadi. Bu butun islom olamidagi eng qimmatli to'plamlardan biri va ko'plab ziyoratchilar uni ko'rish uchun maxsus Toshkentga kelishadi.
Ziyorat qoidalari
- Kiyim. Yelka va tizzalar yopiq bo'lishi shart. Ayollarga ro'mol kerak, uni ba'zan kiraverishda olish mumkin.
- Poyabzal masjid va namozxonalarga kirishdan oldin yechiladi.
- Surat. Hovli va maydonda suratga olish mumkin. Mushaf zalida suratga olish odatda taqiqlanadi — nazoratchidan aniqlang.
- Juma. Tushda juma namozi minglab odamlarni to'playdi, maydon gavjum bo'ladi. Sayyohlar boshqa kuni kelgani ma'qul.
- Chipta. Kutubxonaga kirish pullik, narxi arzon va vaqti-vaqti bilan o'zgaradi.
- Sukunat. Namozxonlarga xalaqit bermang, ularning oldidan o'tmang.
Qanday borish mumkin
Majmua eski shaharda, Chorsu bozori yaqinida joylashgan. «Chorsu» metro bekatidan unga piyoda taxminan 15–20 daqiqada yetib borish yoki taksida borish mumkin. Tashrifni Chorsu va Ko'kaldosh madrasasi bo'ylab sayr bilan birlashtirish yaxshi fikr.
Mamlakat bo'ylab yo'nalishda Hazrati Imom
Ko'pchilik O'zbekiston bo'ylab sayohatni aynan Toshkentda boshlaydi yoki tugatadi. Boshqa shaharlardan kelsangiz:
| Qayerdan | Masofa | Yo'l vaqti |
|---|---|---|
| Samarqand | ~300 km | 4–4,5 soat |
| Buxoro | ~570 km | 7–8 soat |
Qulay variant — birgalikdagi safar. Samarqand — Toshkent va Buxoro — Toshkent yo'nalishlarida haydovchilar Yo'ldoshda har kuni safar e'lon qiladi: bitta joy band qilib, ertasi kuni ertalab Hazrati Imomga bemalol borish uchun yetib kelishni rejalashtirish mumkin.
Qachon borish kerak
- Ish kunlari ertalab — odam kamroq, madrasa peshtoqini suratga olish uchun yumshoq yorug'lik.
- Bahor va kuz — eski shahar bo'ylab sayr uchun qulay ob-havo.
- Yozda — erta keling: katta maydonda deyarli soya yo'q.
- Ramazon — ayniqsa kechqurun iftordan keyin o'ziga xos muhit, lekin odobli bo'ling.
Nega bu yerga kelish kerak
Hazrati Imom Toshkentni chuqur ildizlarga ega shahar sifatida ko'rsatadi. Bu yerda o'rta asr madrasasi, yangi masjid, hunarmandlar ustaxonalari va Qur'onning eng qadimiy qo'lyozmalaridan birini ko'rish mumkin — hammasi bir joyda va asosiy bozordan bir necha daqiqa narida.
Poytaxtga safar rejalashtirsangiz, Samarqand — Toshkent va Buxoro — Toshkent yo'nalishlarini, shuningdek barcha yo'nalishlar bo'limidagi boshqa yo'nalishlarni ko'ring.
Muqova surati: :ru:User:(WT-ru) Digr, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.
