Qo'qon: xonlar va hunarmandlar shahri

Ko'pchilik uchun Qo'qon — Qamchiq dovonidan o'tgach kutib oladigan Farg'ona vodiysining birinchi shahri. Bu vodiy bilan tanishishni boshlash uchun yaxshi joy: bu yerda o'tmish juda yaqqol ko'rinadi. XVIII–XIX asrlarda Qo'qon deyarli butun vodiyni va sharqqa boradigan savdo yo'llarini nazorat qilgan xonlikning poytaxti edi. O'sha davrdan saroy, jome masjidi, madrasalar va hukmdorlar maqbarasi qolgan, hunarmandchilik shuhratidan esa yog'och o'ymakorlari, misgarlar va qandolatchilar qolgan — ularning holvasini qutilarda uyga olib ketishadi.

Qanday borish mumkin

Toshkentdan Qo'qongacha Angren va Qamchiq dovoni orqali taxminan 230 km. Yo'l ob-havo va postlardagi tekshiruvlarga qarab taxminan 4–5 soat davom etadi. Qishda dovonda qor va muz bo'lishi mumkin, shuning uchun kunduzi yo'lga chiqqan ma'qul. Poyezd ham bor, lekin jadval har doim ham qulay emas — oldindan tekshiring.

Hamrohlar bilan bir mashinada borish — amaliy variant: Toshkent — Qo'qon yo'nalishida safarlar muntazam e'lon qilinadi, mashinadagi bitta joy esa odatda butun taksidan arzonroq tushadi. Vodiy ichida masofalar yanada qisqa: Farg'onagacha taxminan 90 km, Rishtongacha esa 45 km atrofida.

Xudoyorxon saroyi

Asosiy diqqatga sazovor joy — xonlikning so'nggi hukmdori Xudoyorxonning 1870-yillarda qurilgan O'rda saroyi. Koshinlar, peshtoq va yozuvlar bilan bezatilgan old tomoni uzoqdan ko'rinadi, ichkarida esa hovlilar va zallar saqlanib qolgan, hozir u yerda o'lkashunoslik muzeyi ishlaydi. Bu yerda bir-bir yarim soat vaqt ajrating: xonlik tarixi, qurollar, kiyim-kechak, ro'zg'or buyumlari va naqshinkor shiftlarni tomosha qiling.

Maslahat: ertalab keling, hovlilarda soya ko'p, guruhlar esa kam bo'ladi. Old tomonni saroy oldidagi xiyobondan suratga olish qulay.

Masjidlar, madrasalar va maqbara

• Jome masjidi — XIX asr boshlariga oid, o'yma yog'och ustunlarga tayangan uzun ayvonli juma masjidi. Ustunlar qatori bo'ylab yurib chiqish mahalliy o'ymakorlik maktabi qanchalik kuchli bo'lganini tushunishning eng yaxshi usuli. Yonida minora turibdi.
• Norbo'tabiy madrasasi — XVIII asr oxiriga oid yirik madrasa, sovet davrida ham ta'lim davom etgan kam sonli madrasalardan biri.
• Dahmai Shohon — o'yma eshiklari va nafis peshtoqi bo'lgan Qo'qon hukmdorlari maqbarasi. Yaqinida Umarxonning onasi dafn etilgan Modarixon maqbarasi joylashgan.

Kamtarona kiyining: yelka va tizzalar yopiq bo'lsin, ayollarga faol masjidlarda ro'mol kerak bo'ladi. Juma namozi vaqtida asosiy zalga kirmagan ma'qul.

Hunarmandlar mahallalari

Qo'qon tarixan ustalari bilan mashhur: yog'och o'ymakorligi, misgarlik, to'quvchilik. Eski mahallalarda hozir ham oilaviy ustaxonalar ishlaydi. Bu yerda alohida "turistik ko'chalar" deyarli yo'q, shuning uchun ustalarni topishning eng yaxshi yo'li — muzeyda yoki bozorda so'rash. Ko'p hunarmandlar ish jarayonini bajonidil ko'rsatadi, ammo tashrifni oldindan kelishib olish va ish vaqtini hurmat qilish kerak.

Nimalarni olib ketish mumkin:

• o'yma yog'och qutichalar va kichik tagliklar;
• mis idishlar va naqshinkor laganlar;
• do'ppilar va mahalliy naqshli matolar.

Qo'qon holvasi va taomlar

Mahalliy holva — bu yerga kelish uchun alohida sabab. Uni shakar, un, yog' va yong'oqdan, ba'zan kunjut qo'shib tayyorlashadi, bozorda va qandolat do'konlarida tarozida sotishadi. Bir necha turini tatib ko'rishni so'rang: cho'ziluvchan, ushoqli, yong'oqli. Narx tarkibiga bog'liq — joyida taxminiy narxni aniqlang, u o'zgarib turadi.

Tushlikda osh qidiring: Farg'ona oshi paxta yog'ida sariq sabzi bilan pishiriladi va Qo'qonda tushga yaqin har bir choyxonada tortiladi. Kechqurun kabob, lag'mon va bog' soyasidagi choy yaxshi ketadi.

Kechqurun nima qilish mumkin

Qo'qon — sokin shahar, shuning uchun kechki dastur oddiy va yoqimli:

1. Issiq pasaygach markaz va saroy yonidagi bog' bo'ylab sayr.
2. Choyxonada kabob va issiq non bilan kechki ovqat.
3. Ikki kunga kelgan bo'lsangiz — kechqurun bozorga boring, quyosh botishiga yaqin meva va shirinliklar arzonroq sotiladi.

Amaliy maslahatlar

• Qo'qonni shamollar shahri deyishadi: yozda ham kechqurun salqin bo'lishi mumkin, yengil kofta oling.
• Bozorda va kichik ustaxonalarda naqd pul kerak bo'ladi.
• Muzeylarning ish tartibi o'zgarishi mumkin — bir kun oldin aniqlang.

Keyin qayerga

Qo'qonni vodiyning qo'shni shaharlari bilan birlashtirish eng qulay. Kulolchilar shahri Rishtongacha bir soatdan kam yo'l — Qo'qon — Rishton yo'nalishidagi safarlar yarim kunlik sayohat uchun mos. Qo'qon — Farg'ona yo'nalishi bo'yicha esa viloyat markaziga osongina o'tib, sayohatni Marg'ilonda davom ettirish mumkin.

Yo'ldoshda tekshirilgan haydovchili hamroh tanlash, ilovada bitta joyni band qilish va qulay vaqtda yo'lga chiqish mumkin. Barcha yo'nalishlarni yo'nalishlar sahifasida ko'ring va vodiy bo'ylab sayohatni o'zingizga qulay tarzda rejalashtiring.

Muqova surati: Petar Milošević, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.