Buxoro yaqinidagi Bahouddin Naqshband majmuasi: tarixi va qoidalari

Buxorodan taxminan o'n ikki kilometr shimoli-sharqda, Qasri Orifon qishlog'ida ko'plab O'zbekiston aholisi mamlakatning eng muhim ziyoratgohi deb hisoblaydigan joy bor. Bu yerda islom olamidagi eng nufuzli tariqatlardan biri — Naqshbandiya so'fiylik tariqatining asoschisi Bahouddin Naqshband dafn etilgan. Mahalliy aholi uchun bu ziyoratgoh, sayyoh uchun esa xalq diniy hayoti qanday yashashini ko'rish va chiroyli yodgorlik majmuasi bo'ylab sayr qilish imkoniyati.

Bahouddin Naqshband kim bo'lgan

Bahouddin Muhammad 1318 yilda shu hududda tug'ilgan va 1389 yilda shu yerda vafot etgan. Naqshband laqabini oilasining hunari — matoga naqsh tushirish bilan, ma'naviy ma'noda esa Alloh nomini qalbga «naqshlash» bilan bog'lashadi.

Uning ta'limotining asosiy g'oyasi mashhur «Dil ba yor, dast ba kor» — «Qalb Alloh bilan, qo'l mehnatda» degan iborada ifodalangan. Naqshband dunyodan uzlatga chekinish shart emasligini o'rgatgan: oddiy hayot kechirish, mehnat qilish, hunarmandchilik va savdo bilan shug'ullanish, ichki tomondan Allohni yodda tutish mumkin. Tariqat baland ovozli marosimlardan voz kechib, xufiya zikrni tanlagan. Bu «hayotiylik» Naqshbandiyani hunarmandlar va savdogarlar orasida juda mashhur qilgan va tariqat O'rta Osiyodan Hindiston va Usmonli imperiyasigacha tarqalgan.

Xalq avliyoni Bahouddin balogardon — «balolarni daf qiluvchi» deb ataydi. Ko'pchilik bu yerga muhim voqealar — to'y, safar, ish boshlashdan oldin keladi.

Majmua qanday tuzilgan

Majmuaning hozirgi qiyofasi asosan 1990-yillardagi keng ko'lamli rekonstruksiyadan keyin shakllangan, ammo unda tarixiy binolar ham saqlangan.

• Shayx qabri — gumbazli maqbara emas, balki tosh bilan qoplangan ochiq supa-dahma. Uning atrofida ziyoratchilar aylanib, duo o'qiydi.
• XVI asr xonaqohi — so'fiylar yig'inlari uchun qurilgan salobatli gumbazli bino.
• Masjidlar yog'och ustunli ayvonlar va naqshinkor shiftlar bilan — ayniqsa ertalabki yorug'likda go'zal.
• Kichik minora va odamlar atrofida o'tiradigan hovuzlar.
• Keksa qurigan daraxt — ziyoratchilar atrofida aylanadigan yoki ostidan o'tib niyat qiladigan tut tanasi.
• Quduq — suvi muborak hisoblanadi.
• Qabriston — shayx qarindoshlari va izdoshlari qabrlari bilan.

Ziyoratchilar odatlari

Siz bir necha takrorlanadigan amalni ko'rasiz:

1. Shayx qabri atrofida duo bilan aylanish.
2. Qur'on tilovati: dahma yonida qorilar o'tiradi, tashrifchilar ularga yaqinlashadi.
3. Keksa daraxt atrofida aylanish yoki uning tanasi ostidan o'tish.
4. Xayr-ehson va mehmon qilish: oilalar ko'pincha non, shirinlik ulashadi yoki palov bilan mehmon qiladi.
5. Quduqdan suv olish.

Sayyoh shunchaki kuzatishi mumkin. Agar sizni dasturxonga taklif qilishsa — bu mehmondo'stlik ishorasi, odob bilan tatib ko'rish mumkin.

Mehmonlar uchun qoidalar

• Kiyim: yopiq yelka va tizza, ayollarga — ro'mol. Shortik va ochiq kiyimlar nomaqbul.
• Xulq: sekin gapiring, namoz o'qiyotganlarga xalaqit bermang, namoz o'qiyotgan odamning oldidan o'tmang.
• Suratga olish: me'morchilikni suratga olish mumkin, odamlarni — faqat roziligi bilan. Dahma yonida suratga olmagan ma'qul.
• Poyabzal: masjidlarda va gilamlarda poyabzal yechiladi.
• Juma va bayramlar: bu kunlari odam juda ko'p bo'ladi. Xotirjam tashrif uchun ish kunlarini tanlang.

Tashrifchilar uchun kirish odatda bepul, ba'zan ramziy pullik — qoidalar o'zgaradi, joyida aniqlang. Ko'rish uchun bir soatcha ajrating.

Qachon borgan ma'qul

Eng sokin vaqt — ish kunlari ertalab, taxminan tushgacha. Bahor va kuzda majmuada ayniqsa yaxshi: iliq, bog'da ko'kat, hovlilarda soyada uzoq o'tirish mumkin. Yozda hovli toshlari qizib ketmasidan oldin, erta keling. Ramazon hayiti va Qurbon hayiti kunlari, shuningdek dam olish kunlari bu yerga minglab odamlar keladi — muhit bayramona, lekin birinchi tanishuv uchun sokin kunni tanlagan yaxshi.

Buxorodan qanday borish mumkin

Eski shahardan — taxminan 12 km, taksida 20–25 daqiqa. Haydovchi bilan kutib turish sharti bilan borib-kelishga kelishgan qulayroq. Majmua Sitorai Mohi Xosa saroyi va Chor Bakr nekropoli bilan juda yaxshi uyg'unlashadi — Buxoro atrofi bo'ylab mazmunli kun chiqadi.

Buxoroning yetti piri va G'ijduvon

Buxoro viloyatida yetti avliyoga — «Yetti pir»ga ziyorat qilish an'anasi bor. Bular Naqshbandiya tariqati silsilasi bilan bog'liq ma'naviy ustozlar, Bahouddin Naqshband esa ularning oxirgisi. Ilk pirlardan biri — Abdulxoliq G'ijduvoniy, uning maqbarasi Buxorodan taxminan 45 km uzoqlikdagi G'ijduvon shahrida. Uning yonida Ulug'bek XV asrda qurdirgan madrasa turibdi — bu hukmdorning uchta madrasasidan biri.

G'ijduvon o'zining kulolchiligi bilan ham mashhur: iliq jigarrang, sariq va yashil ranglar butun mamlakatda taniqli. Ko'pchilik Bahouddin va G'ijduvonni bitta safarga birlashtiradi — yo'l uzoq emas, bir soatcha.

Buxoro va G'ijduvon o'rtasidagi safar uchun Yo'ldosh orqali birgalikdagi safardan foydalanish mumkin: tekshirilgan haydovchida joy band qiling — bu alohida mashinadan arzonroq va yolg'iz yoki ikki kishi bo'lib borsangiz qulay. Qatnovlarni Buxoro — G'ijduvon yo'nalishi sahifasida, barcha yo'nalishlarni esa yo'nalishlar bo'limida ko'ring.

Muqova surati: Bgag, CC0, Wikimedia Commons.