Sulton Saodat va Hakim at-Termiziy maqbarasi
Yetti asr davomida qurilgan termiz sayyidlari ansambli va Amudaryo bo'yidagi so'fiy olim ziyoratgohi — Termizning ikki asosiy islomiy yodgorligi va ularni qanday ziyorat qilish.
Termizni ko'pincha buddaviy xarobalar shahri deb biladilar, lekin O'zbekiston aholisi uchun u avvalo ziyorat joyi. Mamlakat janubidagi bu shaharda barcha viloyatlardan oilalari bilan keladigan ikki ziyoratgoh bor: Sulton Saodat ansambli va Hakim at-Termiziy maqbarasi. Ular bir-biriga yaqin joylashgan, ularni yarim kunda bemalol ziyorat qilish mumkin. Quyida bu joylar nima ekanligi, ularni qanday ko'zdan kechirish va hududda o'zini qanday tutish haqida.
Sulton Saodat: bir ansamblda yetti asr
Sulton Saodat — shahar hayotida muhim rol o'ynagan termiz sayyidlari, ya'ni Payg'ambar Muhammad avlodlarining oilaviy qabristoni. Ansambl X asrdan XVII asrgacha shakllangan: har bir avlod unga yangi maqbaralar, masjidlar va xonalar qo'shib qurgan.
Uni qiziqarli qiladigan narsa ham aynan shu. Siz uzun qator imoratlar bo'ylab yurib, me'morchilik qanday o'zgarganini ko'rasiz:
- Ilk gumbazli maqbaralar — pishiq g'ishtdan qurilgan, salobatli, naqshinkor terimli. Ular mo'g'ullardan oldingi davr ustalari qanday ishlaganini ko'rsatadi.
- Keyingi imoratlar — ichki hovli bilan yagona chiziqqa birlashtirilgan ayvonlar, xonaqoh, masjid.
- Bezak — asosan g'isht va o'ymakorlik, Samarqandda o'rganilgan rang-barang koshinlarsiz. Bu yerda soddalikning o'zi asosiy go'zallik.
Hovlining o'ziga e'tibor bering: uzun va cho'zinchoq, u asrlar davomida ziyoratchilar yurgan ko'cha taassurotini beradi. Ansambl yaxshi ta'mirlangan, atrofida bog' barpo etilgan.
Hakim at-Termiziy: shaharning ma'naviy homiysi
Abu Abdulloh Muhammad ibn Ali al-Hakim at-Termiziy — IX asr olimi va so'fiysi, ilohiyot va tasavvufga oid ko'plab asarlar muallifi. U tasavvufning ilk mutafakkirlaridan biri, xalq orasida esa Termizning ma'naviy homiysi hisoblanadi. Mahalliy aholi uni ba'zan oddiygina «Termiz ota» deb ataydi.
Maqbara Amudaryo qirg'og'ida, Eski Termiz shaharchasi yonida joylashgan. Majmuaga quyidagilar kiradi:
- maqbaraning o'zi — nozik o'ymakorlik bilan bezatilgan qabr toshi bilan;
- masjid va xonaqoh — ibodat va yig'ilish uchun xonalar;
- obod hovli va bog' — ziyoratchilar dam oladigan va duo o'qiydigan joy.
Majmuadan daryo manzarasi ochiladi. Yodda tuting, yaqinda davlat chegarasi o'tadi, shuning uchun faqat ansamblning o'zini suratga oling va kamerani chegara obyektlariga qaratmang.
Ziyorat qoidalari
Bu faol ziyoratgohlar, bu yerga faqat tomosha uchun emas, ibodat qilish uchun kelishadi. Bir nechta oddiy qoida:
- Kiyim. Yelka va tizzalar yopiq bo'lishi kerak. Ayollarga ro'mol olish tavsiya etiladi.
- Poyabzal. Ibodat xonalariga poyabzalni yechib kiriladi — boshqalar qanday qilayotganiga qarang.
- Sukunat. Sekin gapiring, namoz o'qiyotganlarga xalaqit bermang.
- Surat. Hovlilarda odatda suratga olish mumkin, maqbaralar ichida esa so'rab olgan ma'qul. Namoz o'qiyotgan odamlarni suratga olmang.
- Juma. Bu kuni va bayramlarda bu yerda ayniqsa odam ko'p bo'ladi. Sokin muhitni istasangiz, ish kunlari va ertalabni tanlang.
- Xayr-ehson. Mamnuniyat bilan qabul qilinadi, lekin majburiy emas.
Boshqa joylar bilan qanday birlashtirish mumkin
Termizning janubiy qismida yarim kunni quyidagicha tuzish mumkin:
| Vaqt | Nimani ko'rish |
|---|---|
| Ertalab | Hakim at-Termiziy maqbarasi va Eski Termiz |
| Kech ertalab | Sulton Saodat ansambli |
| Kunduzi | Termiz arxeologiya muzeyi (issiqdan panoh) |
| Kechqurun | Markaz bo'ylab sayr, kechki ovqat |
Bo'sh kuningiz bo'lsa, ko'plab ziyoratchilar mashhur hadis to'plovchisi Imom at-Termiziy maqbarasiga ham borishadi — u shahardan shimolda, Sherobod tumanida joylashgan. Bu bir necha soatlik alohida safar.
Toshkentdan qanday borish mumkin
Termiz poytaxtdan taxminan 700 km uzoqlikda joylashgan. Mashinada yo'l Samarqand yoki Qarshi, tog' dovonlari va Surxondaryo orqali taxminan 10–12 soat davom etadi. Poyezdlar va aviareyslar ham bor, lekin ko'pchilik avtomobilni tanlaydi: yo'lda to'xtab, dovonlarni ko'rish mumkin.
Qulay variant — birgalikdagi safar. Termiz — Toshkent yo'nalishida va teskari tomonga haydovchilar Yo'ldoshda safarlarini e'lon qiladi: siz bitta joy band qilasiz, haydovchi profilini oldindan ko'rasiz va alohida taksidan kamroq to'laysiz. Uzoq yo'lda bu ayniqsa qulay — jo'nash vaqti va to'xtash joylarini kelishib olish mumkin.
Qachon borish kerak
- Bahor (mart–may) — eng yaxshi vaqt: yashillik, mo'tadil harorat.
- Kuz (oktabr–noyabr) — ham qulay, bozorlar esa anor va xurmoga to'la.
- Yoz — juda issiq, harorat ko'pincha 40 °C dan oshadi. Ziyoratgohlarga erta tongda borgan ma'qul.
- Qish — O'zbekiston o'lchovlari bo'yicha yumshoq, sayyohlar kam.
Nimani bilish muhim
- Termiz va uning atrofida pasportni doim yoningizda olib yuring — bu chegara oldi hududi.
- Ziyoratchilar uchun Ramazon yoki bayramlarda kelish alohida taassurot, lekin bu vaqtda mehmonxonalar band bo'lishi mumkin.
- Majmualar hududidan daryo tomonga o'zingiz ketmang: Amudaryoga yaqinroqda chegara hududi boshlanadi.
- Qisqa vaqtga borsangiz ham suv va bosh kiyim oling.
Nega borish kerak
Sulton Saodat va Hakim at-Termiziy maqbarasi boshqa O'zbekistonni ko'rsatadi: sayyohlar olomonisiz, jonli ziyorat an'anasi va ko'plab Samarqand yodgorliklaridan qadimiyroq me'morchilik bilan. Bu tarix va e'tiqod hamon kundalik hayotda bir-biriga chambarchas bog'langan joy.
Janubga otlanyapsizmi? Termiz — Toshkent yo'nalishidagi safarlarni, shuningdek barcha yo'nalishlar bo'limidagi boshqa yo'nalishlarni ko'ring. Joyni qanday band qilish bo'yicha maslahatlar yo'lovchilar uchun sahifasida jamlangan.
Muqova surati: Panpanchik, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
