Ustyurt platosi: kanyonlar, chinklar va Sudochye ko'li

Ustyurt — Orol va Kaspiy o'rtasidagi ulkan toshloq plato bo'lib, uni O'zbekiston, Qozog'iston va Turkmaniston bo'lishadi. O'zbekiston qismi Qoraqalpog'istonning g'arbida joylashgan va bu, ehtimol, mamlakatning eng odamsiz joyi: yuzlab kilometr davomida bu yerda qishloqlar ham, yoqilg'i quyish shoxobchalari ham, aloqa ham yo'q. Ammo O'zbekistonning boshqa hech bir joyida ko'rib bo'lmaydigan manzaralar bor.

Chinklar nima

Plato atrofdagi tekislikdan keskin zinapoyalar bilan ko'tariladi — ularni chinklar deb atashadi. Jarliklar balandligi ba'zi joylarda 150–200 metrga yetadi. Yonbag'irlar jarlar va kichik kanyonlar bilan kesilgan, ohaktosh va bo'r qatlamlari ularni oq, krem va pushtirang tusga bo'yaydi. Ayniqsa tong va shom chog'ida, past quyosh har bir burmani yoritganda chiroyli bo'ladi.

Chinklarni ko'rish uchun boriladigan asosiy joylar:

• Sobiq Orol ustidagi sharqiy chink. Plato chekkasidan dengizning quruq tubi, undan narida esa g'arbiy botiqning suv yo'lagi ko'rinadi.
• Sudochye ustidagi jarliklar. Bu yerdan Amudaryoning sobiq deltasidagi ko'llar va qamishzorlar manzarasi ochiladi.
• Orolning g'arbiy qirg'og'i. Bu yerda chink deyarli suvning o'zigacha tushadi va ko'p o'tov lagerlar aynan shu jarliklar yonida joylashgan.

Sudochye ko'li

Sudochye — Ustyurt etagida, Mo'ynoqdan janubda, Amudaryoning sobiq deltasidagi ko'llar va qamishzor toshqinlari tizimi. Bu Qoraqalpog'istondagi qushlar uchun eng muhim joylardan biri: bahor va kuzda bu yerda o'rdaklar, qarqaralar, loyxo'raklar va boshqa suv qushlari migratsiya paytida to'xtaydi, ba'zan saqoqushlar ham uchraydi. Suv sathi Amudaryo bo'ylab qancha suv yetib kelishiga bog'liq, shuning uchun ko'llarning ko'rinishi yildan yilga o'zgaradi.

Ko'l ustida, jarlik chekkasida sobiq Urga baliqchilar qishlog'ining xarobalari saqlanib qolgan. Bu to'xtab, vodiyga yuqoridan qarash uchun yaxshi nuqta.

Platoda kimlar yashaydi

Ustyurt jonsiz bo'lib ko'rinadi, ammo unday emas. Bu yerda jayronlar va Ustyurt muflonlari yashaydi, plato orqali saygoqlarning migratsiya yo'llari o'tadi, osmonda dasht burgutlari va boshqa yirtqich qushlarni ko'rish mumkin. Yirik hayvonlarni uchratish katta omad: ular ehtiyotkor va yo'llardan uzoqroq yurishadi. Ularga mashinada yaqinlashishga urinmang, bu hayvonlarni qo'rqitadi va tabiatni muhofaza qilish qoidalariga ko'ra taqiqlangan.

Qanday borish mumkin

Ustyurtga ikkita asosiy kirish nuqtasi bor.

1. Qo'ng'irot orqali. Nukusdan Qo'ng'irotgacha taxminan 100 km, bu bir yarim-ikki soatcha yo'l. U yerdan g'arbga, plato orqali Qozog'iston tomon trassa ketadi. Nukus — Qo'ng'irot yo'nalishi bo'yicha yo'lovchi sifatida borish, keyin esa mahalliy haydovchi bilan yo'ltanlamas mashinada davom etish qulay.
2. Mo'ynoq orqali. Bu yo'l Ustyurtni kemalar qabristoni va Orol suviga chiqish bilan birlashtirmoqchi bo'lsangiz qulay. Nukusdan Mo'ynoqqacha taxminan 200 km — Nukus — Mo'ynoq yo'nalishi bo'yicha mashinada joy band qilish mumkin.

Plato orqali o'tadigan trassa asfaltlangan, ammo barcha qiziqarli joylar — chinklar, ko'llar, Orol qirg'og'i — undan chetda va u yerga grunt yo'llar olib boradi. Oddiy yengil mashinada u yerga o'tib bo'lmaydi.

Nega yolg'iz bormaslik kerak

Ustyurt xatolarni kechirmaydi. Tajribali haydovchi yoki uyushgan guruh bilan borishning asosiy sabablari:

• Aloqa yo'q. Platoning katta qismida mobil signal yo'q.
• Suv va yoqilg'i yo'q. Yoqilg'i shoxobchalari faqat asosiy trassa bo'ylab, u ham katta oraliqlar bilan bor.
• Izlar ajralib, chalkashib ketadi. Navigator ko'pincha bo'shliqni ko'rsatadi, yomg'irdan keyin esa tuproq ivib qoladi.
• Issiq va sovuq. Yozda kunduzi 40 darajadan oshadi, kechasi hatto mayda ham salqin bo'lishi mumkin, qishda esa bu yerda qattiq sovuq va shamol bo'ladi.
• Yopiq hududlar. Platoda sanoat obyektlari va gaz konlari bor, u yerga kirish mumkin emas. Chegaraga yaqin joylarda o'z qoidalari amal qiladi va hujjatlar tekshirilishi mumkin.

Yaxshi haydovchi qaysi iz ishonchli ekanini, qayerda tunash mumkinligini va buzilib qolganda nima qilishni biladi. Safardan oldin albatta kimgadir yo'nalish va taxminiy qaytish vaqtini aytib qo'ying.

Qachon borish kerak

Eng yaxshi vaqt — aprel oxiridan iyungacha va sentyabrdan oktyabr o'rtasigacha. Bahorda dasht qisqa vaqtga ko'karadi, ko'llarda esa qushlar ko'p bo'ladi. Yozda safar qilish mumkin, ammo erta tongda yo'lga chiqib, eng issiq soatlarda soyada dam olish kerak. Qishda sayyohlik lagerlari odatda ishlamaydi.

Nima olish kerak

• Har bir kishiga kuniga kamida 5 litr suv, undan ko'prog'i yaxshi.
• Butun safar uchun ovqat va bir kunlik zaxira.
• Shamoldan himoya qiluvchi kurtka va kechasi uchun issiq kiyim.
• Bosh kiyim, quyosh ko'zoynagi va krem.
• Dori qutisi, pauerbank, peshona fonari.
• Naqd pul: platoda karta qabul qilinmaydi.
• Chiqindi uchun paketlar — Ustyurtda hech qanday tozalash yo'q va har qanday axlat u yerda uzoq vaqt qoladi.

Yo'nalishni qanday tuzish mumkin

Ikki-uch kunlik klassik variant: Nukus — Mo'ynoq — o'tovda tunash bilan Orolning g'arbiy qirg'og'i — Sudochye ustidagi jarliklar — Qo'ng'irot yoki Mo'ynoq orqali qaytish. Platoni dengiz qoldiqlariga safar bilan birlashtirish qulay: suvga boradigan yo'l baribir Ustyurt chekkasidan o'tadi.

Boshlang'ich nuqtaga yo'lovchi sifatida yetib olish mumkin: Yo'ldosh Nukus — Qo'ng'irot va Nukus — Mo'ynoq yo'nalishlari bo'yicha safarlarni ko'rsatadi, boshqa yo'nalishlarni esa barcha yo'nalishlar bo'limidan qidiring. Siz joy band qilasiz, haydovchi bilan vaqtni kelishasiz va platodagi uzoq kunlar oldidan kuchingizni tejaysiz.

Muqova surati: Danrafaliya cropped by Екатерина Борисова, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.