Qo'qon: Modarixon maqbarasi va Dahmai shohon

Qo'qon mehmonlarining ko'pchiligi Xudoyorxon saroyi va Jome masjidi bilan cheklanadi. Lekin markazdan bir necha daqiqalik piyoda masofada Qo'qon xonligi haqida ancha shaxsiyroq tarixni hikoya qiluvchi ikki yodgorlik joylashgan — Modarixon maqbarasi va Dahmai shohon. Bu yerda hukmdorlar, ularning onalari va xotinlari dafn etilgan, yog'och o'ymakorligi va koshinlar esa XIX asrda Farg'ona vodiysi san'ati qanday bo'lganini ko'rsatadi.

Qo'qon xonligi haqida qisqacha

XVIII–XIX asrlarda Qo'qon Farg'ona vodiysi va unga tutash yerlarni, jumladan Toshkentni nazorat qilgan xonlikning poytaxti bo'lgan. Gullagan davri XIX asrning birinchi yarmiga, Umarxon va uning o'g'li Madalixon hukmronligiga to'g'ri kelgan. Umarxon saroyida uning rafiqasi Nodira — Markaziy Osiyoning eng mashhur shoiralaridan biri yashab, she'r yozgan. Qo'qonning ko'p yodgorliklari aynan shu davrda qurilgan.

Modarixon maqbarasi

Nom "xonning onasi" deb tarjima qilinadi. Maqbara 1825-yilda Umarxonning onasi uchun qurilgan. Bu kichik, lekin juda bezakli bino:

• Peshtoq havorang va feruza rangli koshinlar bilan bezatilgan — o'sha davr Qo'qon me'morchiligi uchun kamyob holat, u yerda ko'proq o'ymakor yog'och va ganch ishlatilgan.
• Gumbaz past, binoning hajmi esa qat'iy, bu peshtoqni yanada ko'zga tashlanadigan qiladi.
• Atrofda — hukmron sulolaning eski qabristoni, u yerda xon oilasi a'zolari dafn etilgan.

An'anaga ko'ra, shu qabristonda Nodira ham yotibdi deb hisoblanadi. Uning taqdiri fojiali: 1842-yilda Buxoro amiri Nasrulla Qo'qonni egallaganda shoira qatl etilgan. Bugun u she'riyat va donolik ramzi sifatida e'zozlanadi va ko'plab tashrif buyuruvchilar aynan uning ziyoratiga kelishadi.

Dahmai shohon — hukmdorlar maqbarasi

Nom "shohlar maqbarasi" deb tarjima qilinadi. Majmua 1830-yillarda Umarxon qabri ustida qurilgan, rivoyatga ko'ra, qurilish tashabbuskori Nodira bo'lgan. Bu yerda Qo'qon sulolasining boshqa vakillari ham dafn etilgan.

Bu yerga kelishning asosiy sababi — yog'och:

• O'ymakor eshiklar — Qo'qon o'ymakorligining eng yaxshi namunalaridan biri. Nozik o'simliksimon naqsh va yozuvlar butun sirtni qoplaydi.
• Ustunli ayvon va naqshli shift: yorqin gullar, geometriya, vodiy ustalarining nozik ishi.
• Yozuvlar — an'anaviy ravishda saroy huzuridagi adabiy davra bilan bog'lanadigan she'rlardan iqtiboslar.

Peshtoq ham koshinlar bilan bezatilgan, lekin haqiqiy durdona — aynan ayvonning o'ymakorligi va naqshlari. Yaqinroq borib, detallarni ko'rib chiqing: har bir ustun va eshik panelini qo'lda o'yishgan.

Tashrif qoidalari

• Bu dafn joylari, shuning uchun o'zingizni sokin va vazmin tuting.
• Kiyim — yelka va tizzalarni yopadigan.
• Me'morchilikni suratga olish odatda mumkin; odamlarni — faqat ruxsat bilan.
• Kirish odatda arzon, lekin shartlar o'zgarib turadi — joyida aniqlang.
• Ish vaqti mavsumga bog'liq, kunning birinchi yarmida kelgan ma'qul.

Qo'qonning boshqa yodgorliklari bilan qanday birlashtirish mumkin

Shaharning barcha asosiy yodgorliklari bir-biridan uzoq emas. Bir kunlik yo'nalish quyidagicha bo'lishi mumkin:

1. Xudoyorxon saroyi — 1870-yillarda qurilgan asosiy diqqatga sazovor joy. Yorqin koshinli peshtoq va ichkarida muzey.
2. Jome masjidi — o'nlab o'ymakor yog'och ustunlarga tayangan uzun ayvoni bilan.
3. Norbo'tabiy madrasasi — XVIII asrga oid faoliyat yuritayotgan o'quv muassasasi.
4. Modarixon va Dahmai shohon — kunning ikkinchi yarmida, odam kamroq bo'lganda.

Markazdagi choyxonalardan birida tushlik qilish mumkin. Qo'qon o'zining holvasi va shirinliklari bilan mashhur, bozorga kirib o'ting.

Qanday borish mumkin

Qo'qon — Farg'ona vodiysi darvozasi, bu yerga vodiyning boshqa shaharlaridan kelish qulay. Farg'onadan Qo'qongacha taxminan 90 km, yo'l bir yarim soatcha vaqt oladi. Yo'lda moviy kulolchiligi bilan mashhur Rishtonda to'xtash mumkin.

Yo'ldoshda Qo'qon — Farg'ona yo'nalishida ikkala tomonga ham hamyo'l safarlar muntazam e'lon qilinadi. Bu avtostansiyada kutishga qulay muqobil: siz ilovada joy band qilasiz, haydovchi bilan chiqish nuqtasini kelishasiz va kerakli vaqtda yo'lga chiqasiz. Band qilish haqida batafsil — yo'lovchilar uchun sahifasida.

Qachon borish kerak

Farg'ona vodiysi uchun eng yaxshi vaqt — bahor va kuz. Yozda bu yerda issiq, lekin ayvonlar va hovlilar soyasida peshin issig'idan panoh topish mumkin. Kuzda bozorlar mevaga to'la, yumshoq yorug'lik esa koshin va o'ymakorlik ranglarini ayniqsa yaxshi ochib beradi.

Modarixon va Dahmai shohon — yo'lko'rsatkichlardagi eng mashhur nomlar emas, lekin aynan shu yerda Qo'qon tarixining insoniy o'lchami seziladi: ular uchun qurilgan binolarning go'zalligi bilan yodda qolgan onalar, xotinlar, shoirlar va hukmdorlar.

Muqova surati: Bgag, CC0, Wikimedia Commons.